Pasubio   -   Cima Palon  〈2232m〉
Passubio to nie duża, ale bardzo ciekawa i różnorodna grupa górska, położona dość daleko od turystycznych szlaków, na które ruszają w Dolomity wszyscy miłośnicy górskich wędrówek. To idealna propozycja na wyjazdy wiosenne i jesienne, kiedy większość szlaków w wysokich masywach centralnych rejonów gór jest zasypana śniegiem lub oblodzona i przez to niedostępna dla turystów.
 

O tym jak duże są Dolomity można się przekonać, kiedy na mapie zobaczymy, jaka odległość, ile miast, potężnych szczytów i rozległych masywów znajduje się pomiędzy przełęczą Montecroce na wschodzie i przełęczą Costalunga na zachodzie. Ale to nie wszystko, gdyż jeszcze dalej, czyli na południowym-zachodzie znajdują się Małe Dolomity.

Piccole Dolomiti są małe tylko z nazwy i w zasadzie można by powiedzieć, że ten przymiotnik oznacza raczej wysokość, a nie wielkość, bo obszarowo ten region jest dużo większy od nie jednego dolomitowego masywu, licznie obleganego w czasie letnich wakacji.

Pasubio to jedna z grup górskich, jakie znajdują się w Małych Dolomitach. Jest to grupa najbardziej wysunięta na północ, którą od całej reszty tego regionu oddziela przełęcz Pian delle Fugazze.

W zasadzie to opis Pasubio powinien znajdować się w kategorii szczyty, gdyż rejon ten bardziej przypomina Tamera lub Cimonegę, a nie charakterystyczne dolomitowe masywy. Ale skoro na początku tworzenia serwisu przyjąłem założenie, że do masywów zaliczę te rejony gór, w których są ferraty, to muszę być konsekwentny, nawet jeżeli „żelazna ścieżka” jest tam tylko jedna.


polecam w serwisie


Uzupełnieniem opisu Pasubio jest mała galeria z panoramami 〈obok〉, na których można zobaczyć Pasubio z bliska i z daleka, zarówno wiosną jak i jesienią.

W przygotowaniu jest również opis wycieczki Małe Dolomity wiosną, która prowadzi z przełęczy Pian delle Fugazze do schroniska Papa i jeszcze nieco dalej.


Pasubio


Piccole Dolomiti zacząłem poznawać od Passo Pian delle Fugazze. Niestety, ale nie jest to miejsce, z którego można coś ciekawego zobaczyć, przez co wszyscy turyści, nie wiedząc jak piękne szlaki turystyczne znajdują się w pobliżu, jadą dalej.

W stronę przełęczy Pian delle Fugazze od centralnej części Pasubio opada dość długa i częściowo lesista grań, która wszystko przesłania 〈powyżej〉. Jeżeli na wycieczkę ruszymy z przełęczy, to grań musimy obejść szlakami po prawej 〈wschodniej〉 lub lewej 〈zachodniej〉 stronie grani.

 

O wiele ciekawiej Pasubio prezentuje się, kiedy na niego patrzymy od południowego-wschodu 〈obok〉. Zobaczymy wtedy dość długą, bardzo postrzępiona i miejscami skalistą grań. Przełęcz Pian delle Fugazze znajduje się po lewej stronie widocznej panoramy.

Ten krajobraz jest jesienny, ale to wczesną wiosną ruszyliśmy na szlak prowadzący do znajdującego się wysoko schroniska.

Pierwszą rzeczą, która nas zadziwiła było to, że na tych wzgórzach od drugiej, północnej strony jest jeszcze tak dużo śniegu. A pełna relacja z tej wiosennej wycieczki znajduje się w dziale Szlaki.

Kolejna mała panorama 〈poniżej〉 przedstawia prawie całe Pasubio. Przełęcz Pian delle Fugazze znajduje się akurat w połowie tego krajobrazu. Przedstawiona nieco wyżej panorama, prezentowała góry znajdujące się po prawej 〈wschodniej〉 stronie od przełęczy. Również ciekawie Pasubio prezentuje się po drugiej, lewej 〈zachodniej〉 stronie od przełęczy.


Cima Palon 〈2232m〉


 

W krajobrazie po zachodniej stronie Pasubio, pierwszej kolejności zauważymy dość ciekawy szczyt z piękną stromą skalistą ścianą, górującą nad rozległą doliną. To Cima Palon, najwyższy szczyt grupy górskiej Pasubio 〈poniżej i obok〉.

Szczyt ten jest bardzo łatwo dostępny dla turystów, ale z drugiej strony. Jeżeli ktoś na większym zdjęciu wypatrzył malutkie zabudowania na wierzchołku, to w czasie wycieczki będzie miał okazję je odkryć.

Natomiast, tym turystom, którzy uważają, że zwykłych turystycznych szlaków jest w naszych górach wystarczająco, to podpowiem, że prawym skrajem ściany prowadzi szlak oznaczony tabliczką, jako Sentiero per escursionisti esperti1, podobnym do tego z miniaturki 〈na samej górze strony〉.


jak zwiedzać?


Oczywiście w tej krótkiej prezentacji masywu powyżej, nie przedstawiłem wszystkich niezwykłości, na jakie może liczyć każdy turysta odwiedzający Pasubio. Więcej można zobaczyć w krótkim opisie wycieczki Małe Dolomity wiosną, który polecam w dziale Szlaki.

W pierwszej kolejności chciałbym polecić największą atrakcję turystyczną, którą jest szlak turystyczny zwany „Drogą 52 tuneli”. Niestety nie mieliśmy okazji przejść go całego, ale jest to miejsce, które poznam w pierwszej kolejności, jeżeli będę miał jeszcze możliwość odwiedzić tą okolicę ponownie.

Uwaga:
Jeżeli, przy słowach określających lokalizację zdjęcia, czyli 〈poniżej ∗〉, 〈powyżej ∗〉, 〈obok ∗〉 - jest symbol gwiazdki    to oznacza, że po wskazaniu kursorem myszki, na zdjęciu pokażą się znaki objaśniające opis tego zdjęcia.

Na małej panoramie 〈poniżej ∗〉 widać południowo-wschodnią część Pasubio. W tym rejonie znajdują się najważniejsze turystycznie miejsca, które są opisane poniżej.


Rifugio Generale Achille Papa 〈1928m〉


Schronisko, którego patronem jest znany z lekcji historii, słynny w tym rejonie Generał Achille Papa znajduje się w środkowej części Pasubio, w miejscu oznaczonym gwiazdką na małej panoramie powyżej.

Jak schronisko wygląda z bliska można zobaczyć w opisie polecanej już wcześniej wycieczki. Tutaj tylko jedna uwaga, schronisko zaczyna swoją działalność po zimowej przerwie, dopiero kiedy stopnieją śniegi na drodze dojazdowej. Niestety, ale z reguły jest to dopiero gdzieś w połowie maja. A śnieg w kilku miejscach leży tam wyjątkowo długo, co może być niezrozumiałe zwłaszcza, że droga prowadzi po południowej stronie grani.

Polecam poniższą stronę w Internecie - na której, jak zauważyłem jest zawsze aktualna informacja o terminie otwarcia schroniska oraz aktualne ceny.


CAI Schio - Club Alpino Italiano Sez. di Schio


Strada delle 52 Galerie


 

Ta niezwykła droga ma dwa charakterystyczne odcinki:

◊  Pierwszy, który biegnie od Bocchetta Campiglia 〈1216m〉, czyli miejsca w którym również zaczyna się jedyna ferrata Pasubio, i prowadzi do schroniska Generale Achille Papa na przełączce Porte d. Pasubio 〈1928m〉.

To najciekawszy krajobrazowo i jednocześnie jeden z bardziej niezwykłych szlaków górskich. Z pamiątkowej tablicy przy schronisku wyczytamy, że „drogę wybudowała 33 Kompania Saperów 5 Regimentu pod dowództwem kapitana Corrado Picone, w okresie od lutego do grudnia 1917r. Długość trasy wynosi 6.555m, a długość 51 tuneli to 2.280m.”

Tego się nie da inaczej opisać, to trzeba po prostu zobaczyć z bliska! Polecam panoramę 〈obok〉, na której jest długa grań, jaką prowadzi ten odcinek trasy.

◊  Drugi, który prowadzi od schroniska Generale Achille Papa szeroką przejezdną drogą na przełęcz Pian delle Fugazze. Tym odcinkiem wracaliśmy z wycieczki, zatem jest on dość dokładnie opisany. To właśnie tutaj jest znana Galeria d’Havet, czyli jeden z najdłuższych tuneli Pasubio.


Oczywiście nasuwa się pytanie, czy całą tą trasę można przejść w ciągu jednego dnia? Można, choć wydaje mi się, że większość turystów nocuje w schronisku, które jest akurat w połowie drogi. Taka przerwa pozwala spokojnie zdobyć najwyższy szczyt Pasubio, łatwo dostępnym i dość krótkim szlakiem. Natomiast miłośnikom ferrat, pierwszy odcinek tej trasy polecany jest jako droga powrotna na Bocchetta Campiglia. Choć uważam, że miłośnicy szlaków powinni ruszać na tą trasę od dołu.


Sacrario Militare del Pasubio


Pasubio to nie tylko ładne i ciekawe szlaki turystyczne. W pobliżu Passo Pian delle Fugazze znajduje się mauzoleum żołnierzy poległych w czasie I Wojny Światowej. Tak dla ścisłości, to znajduje się ono nieco na południe od przełęczy, na zboczu wschodniej grani szczytu M. Baffelan, który w zasadzie wypadało by zaliczyć do Lessini.

Ale biorąc pod uwagę, że to właśnie Pasubio było jedną wielką wojenną fortyfikacją, co zauważymy już w czasie pierwszej wycieczki, to mauzoleum i muzeum, jakie się tutaj znajduje, poświęcone jest żołnierzom walczącym i poległym tutaj.

 

Miejsce, w którym znajduje się mauzoleum jest widoczne z daleka o każdej porze roku, a kierunek wyznacza wysoka kamienna wieża 〈poniżej i obok〉.

W wąskich korytarzach wewnątrz wieży, tak jak w grobowcu zgromadzono urny poległych w czasie wojny żołnierzy. Jest tu również malutka kapliczka, a jej wygląd w środku od razu nam uświadamia okoliczności powstania tego miejsca pamięci.

 

Spacerując dookoła mamy okazję zobaczyć małą ekspozycję uzbrojenia z czasów I Wojny Światowej 〈poniżej i obok〉.

W znajdującym się w pobliżu budynku jest muzeum, w którym zgromadzono wszystkie ocalałe pamiątki po już dość odległej I Wojnie Światowej.

 

Trudno mi dziś ocenić, czy to przypadek czy hołd poległym, ale z okolicy wieży jest najpiękniejszy widok na Pasubio 〈obok〉, miejsce w którym przyszło walczyć, a pochowanym tutaj również zginąć.


ferraty


W Pasubio jest tylko jedna typowa ferrata, za to prawie każdy z opisów, na jaki możemy trafić w Internecie podaje jej inną nazwę. W serwisie postanowiłem przyjąć nazwę z czasopisma Meridiani Montagne, którego nr-47 prezentuje bardzo szeroką monografię Małych Dolomitów.


Sentiero attrezzato delle Cinque Cime - Gaetano Falcipieri


Ubezpieczony szlak Pięciu Szczytów - Gaetano Falcipieri, gdyż tak można przetłumaczyć jego nazwę, jak widać ma również swojego patrona. Znajduje się w tym samy rejonie Pasubio co droga 52 tuneli, oczywiście z tą różnicą, że trasa ferraty prowadzi prawie samą granią i mamy okazję po kolei zdobyć pięć wierzchołków. Są to kolejno: Bella Laita 〈1881m〉, Cima Cuaro 〈1939m〉, Monte Forni Alti 〈2023m〉, Cimon del Soglio Rosso 〈2040m〉 oraz Cima dell’Osservatorio 〈2027m〉.


charakterystyka ferraty:

◊  klasyfikacja:
   - cztero-stopniowa:
               ferrata średnio trudna,
     〈szczegółowe opisy stopni trudności są na stronie z klasyfikacją〉,

◊  specyfika - ferrata graniowa;

◊  lokalizacja - południowo-wschodni rejon grupy górskiej Pasubio,

◊  start na ferratę - Bocchetta Campiglia 〈1216m〉,

◊  koniec ferraty - w pobliżu schroniska Generale Achille Papa 〈1928m〉,

◊  ferratę - można również przejść odwrotnie z tym, że wtedy w zasadzie cały czas schodzimy w dół,

◊  na ferracie - brak miejsc do rezygnacji i zejścia z trasy,

◊  czas przejścia - uzależniony od wariantu podejścia do miejsca startu oraz wyboru drogi powrotnej.


warianty dojścia do ferraty;

◊  Przewodniki polecają wyruszyć na ferratę z miasteczka Posina, zlokalizowanego na wschodnim skraju Pasubio, do którego można dojechać od Schio przez Arsiero, ale to dojazd wyjątkowo długi i mało praktyczny chyba, że jesteśmy akurat w tym rejonie;
      -  czas przejścia ferraty w tym wariancie zajmuje 5h, a powrót szlakiem o nazwie Strada d. Skarubbi dodatkowe 3h.

◊  Proponuję jednak wyruszyć z okolicy wschodniej strony Passo Pian delle Fugazze, w miejscu oznaczonym na mapie jako Ponte Verde, tam poniżej schroniska Balasso na głównej drodze przy kilku zakrętach w zakolach są dogodne i duże miejsca parkingowe, a potem szukamy szlaku nr-344 i ruszamy w stronę Bocchetta Campiglia;
      -  czas przejścia w tym wariancie będzie nieco krótszy i zajmie około 4h, natomiast na powrót polecam wybrać Sentiero delle 52 Galerie, bo być tutaj i zmarnować okazję na poznanie tej niezwykłej trasy, to na prawdę szkoda, a na powrót poświęcimy 3h lub więcej, jak się nam spodoba liczenie i zapisywanie na kartce numerów kolejnych tuneli.

◊  Oczywiście najciekawszym rozwiązaniem będzie rozłożenie tej wyprawy na dwa dni z noclegiem w schronisku Papa. Można wtedy spokojnie zdobyć główny szczyt Pasubio i nacieszyć się dłużej wspaniałymi krajobrazami, gdyż lokalizacja Pasubio jest wyjątkowo ciekawa.


podsumowanie


Pasubio to miejsce mało znane i nikogo nie namawiam, by swój pierwszy wyjazd w Dolomity rozpoczął właśnie od tego miejsca. Ale to bardzo dobry przykład na to by poznać niezwykłą różnorodność gór.

A ponieważ Pasubio znajduje się bardzo blisko jeziora Garda, może to być dobre miejsce dla tych, którzy przedkładają wodę, żagle i wiatr, ponad górskie ścieżki, szczególnie w bezwietrzne i mgliste dni. Zawsze jest szansa, że na wiosennej lub jesiennej górskiej wycieczce w Pasubio, zaświeci słońce.

 

◊  Mapa masywu Pasubio jest w nr-47 tego czasopisma.

Słowniczek:

baita  - szałas, bacówka,
bellissimo  - przepiękny, cudny, prześliczny,
bivacco  - mały schron turystyczny w wysokich górach, biwak, obozowisko,
brioche  - słodka bułka, ciasto drożdżowe,
cima  - góra, szczyt, wierzchołek, czubek,
escursionisti esperti  - turyści zaawansowani,
forcella  - przełęcz wysoko w górach np. pomiędzy szczytami, przełączka, widełki,
galleria  - tunel, nie tylko ten na drodze,
lago  - jezioro,
monte  - góra,
passeggiata  - widokowa ścieżka, deptak, bulwar,
passo  - szeroka, rozległa przełęcz np. między masywami górskimi, również krok,
rifugio  - schronisko, schron, szałas,
sasso  - kamień, głaz,
sentiero  - ścieżka, dróżka, szlak,
tabaccheria  - kiosk z art. tytoniowymi i gazetami, tam się kupuje mapy i widokówki,
torre  - wieża, baszta,
valle  - dolina.

© wdolomitach.pl
strona główna